هیرو
================================
کرم جعفری طولش
یعنی : ریشه ، ساقه ،میوه
هیرو ، نام تغییر یافته هوری ، اقوام باستانی خلخال در ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد است
که پایتخت دیا شاکتو خلخال آق ائولر و ناوار سنگلی بود.
دیا از طرف مانناییان آذربایجان حاکم خلخال بزرگ بود.
هیرو = از دوکلمه هیر = خورشید
ائو = خانه و اوبا
یکی از محلات باستانی شهر هیرو ، برج دیبی ، (کهنه بازار فعلی) ، محل دیدبانی
برای اردوی قازلار ، ائشنیه ، چول دره ، خارابا حصار ، داش کسن ، خندق اوستی ، دوشان است.
قازلار به معنی دژ حصارین در دامنه تپه قالاباشی مشرف به چشمه های مقدس
باستانی جان بلاغی و بی بی بلاغی است .تپه قالاباشی دارای طبقات مختلف
ولایه های تاریخی از عصر هوریان تا آتشگاه ساسانی است که شبیه آن
تپه باستانی قایالیق طولش و ترزنه است .
این تپه محل فرماندهی ، ذخیره غلات ، مخفی گاه ، کوره های آهنگی
و سنگ تراشی در محله داش کسن وراه تردد محرمانه خواص شاکتو بوده است.
هرودوت از قلعه هیولا به نام قلعه هراوان ازناو خبر داده است.به احتمال ، قلعه کفو خوجین
و کئرنو راه ارتباطی مخفی با قالا باشی و قازلار داشته است .متاسفانه اشیای باستانی
مکشوفه از پارک شهر و اطراف مسجد جمعه و قبرستان قازلار بدون گزارش مکتوب
به جای نامعلوم برده شد واین تپه تاریخی امروز بدون هرگونه
مطالعه باستان شناختی به دهانه بولدوزر داده شده است.
در محوطه باستانی قازلار قبرستان متروکه باستانی و پیر الهه میترا
وجود داشت که بعدا در دور بعد از اسلام احتمالا به امام زاده تبدیل شدند.
قازلار منطقه هموار ومورد دید از سکونتگاه حاکم از برج قالا باشی بود.
این منطقه وسیع بدون حفاری علمی در شهرسازی از بین رفت.
به استناد اقوال معمران وقراین توپونیم، کانالهای مخفی تپه قالاباشی
از دورگ اصلی به شرق و غرب داشت .برای تخلیه خاکستر کوره های آهن سازی
و لوازم جنگی و هم برای فرار اضطرای ساکنان برج بود.
اگر دیواره های طرف شرقی رودخانه هیروچایی وقبرستان متروک ، پارک
و مغازه های شهرداری حفاری شود،قطعا دهانه های ورودی کانال ها باز خواهد.
منطقه قازلار اردوگاه وسیع برای شاکتو آندیا بود که به نظر
می رسد رگه های راه تردد به کاخ زمستانی سنگلی وقلعه کئرنو داشته است.